Czy można realizować innowacyjne projekty badawcze bez ryzyka? Zarządzanie pracami B+R – jak to się robi w Polsce.

Polscy naukowcy i przedsiębiorcy rzadko realizują projekty badawcze, którym towarzyszy wysokie ryzyko. Wynika to z obawy przed trudnościami w rozliczaniu projektu dofinansowywanego przez publicznego sponsora. To główne wnioski z badań Ośrodka Przetwarzania Informacji – Instytutu Badawczego

Finansowanie prac badawczych w Polsce

Prace badawczo-rozwojowe w Polsce są najczęściej finansowane ze środków pochodzących z budżetu państwa i funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. O wadze zewnętrznego, publicznego źródła finansowania świadczą wyniki badań:  prawie 80% badanych przedsiębiorstw korzystało z zewnętrznych źródeł finansowania projektów B+R, w tym ponad 40% z funduszy strukturalnych UE. Dla prawie 30% przedsiębiorstw brak możliwości wsparcia zewnętrznego oznaczałby rezygnację z realizacji przedsięwzięcia. Według respondentów realizacja projektów B+R przebiega zgodnie z wymaganiami stawianymi przez instytucje finansujące. Badani wskazują, że nie mają one zwykle oczekiwań związanych z merytorycznymi wynikami finansowanych badań naukowych, za to dużą wagę przywiązują do formalnego rozliczenia prac. Konieczność śledzenia i dostosowywania się do nieustannie zmieniających się zasad i sposobów finansowania projektów to duże obciążenie administracyjne, a także źródło niepotrzebnej frustracji. Bez wątpienia działa odstraszająco na autorów innowacyjnych projektów, które w przyszłości mogłyby mieć ogromne znaczenie dla polskiej nauki – twierdzą badani. Charakter prac badawczo-rozwojowych, którym zawsze towarzyszy ryzyko, wymaga elastyczności zarówno ze strony osób, które realizują projekt, jak i ze strony instytucji nadzorujących. Wśród przedstawicieli przedsiębiorstw prowadzących projekty B+R przeważają jednak opinie, że owe instytucje działają według sztywnych zasad. Dodatkowy hamulec rozwoju innowacji stanowią również procedury wyboru projektów – to kolejna opinia badanych.

Przedsiębiorca uczestniczący w badaniu: „Ja na decyzje w sprawie jednego projektu czekałem 2 i pół roku. To jest era w nowych technologiach”.

Najczęściej podawanym przez respondentów powodem realizacji konkretnych projektów B+R w sektorze nauki jest możliwość sfinansowania badaczy, rzadziej realizacja określonej strategii badawczej jednostek naukowych. W przedsiębiorstwach realizujących projekty B+R sytuacja wygląda inaczej. Decydujący wpływ na podjęcie badań ma strategia firmy – możliwości uzyskania przewagi konkurencyjnej oraz unowocześnienia technologii.

Kierownik projektu badawczego w Polsce

Statystyczny kierownik projektu badawczego jest naukowcem, nie menedżerem, a co za tym idzie posiada stosunkowo niskie kompetencje menedżerskie – wykazało badanie. W przeważającej  większości kierownikami zostają mężczyźni (69% w sektorze nauki, 73% w sektorze przemysłu), z których ponad połowa przekroczyła 54 rok życia. W sektorze przemysłu kierownicy są znacznie młodsi – ponad połowa jest w wieku 30-40 lat. Awans kobiet na stanowisko kierownicze w obszarze badań wydaje się być trudny, nawet mimo tego, że (jak pokazują badania) kobiety posiadają wyższy niż mężczyźni poziom sumienności – cechy pozytywnie korelującej z takimi kompetencjami jak decyzyjność i praca zespołowa. Wyniki badań wskazują jednoznacznie potrzebę rozwoju przedsiębiorczości (rozumianej jako umiejętność przełożenia wyników badań na rezultaty praktyczne i ekonomiczne), zarówno kierowników, jak i członków zespołów badawczych w jednostkach naukowych. Ważne jest także kształtowanie postaw przywódczych.

Sukces projektów B+R

Sposób definiowania terminu „sukces projektu B+R” zależy od przynależności organizacyjnej osoby definiującej. W jednostkach naukowych sukces postrzegany jest przede wszystkim jako formalna poprawność projektu oraz „naukowość” wyników. W przedsiębiorstwach większą uwagę przywiązuje się do komercjalizacji i efektów finansowych. Sukcesem projektu jest także zweryfikowanie hipotezy badawczej, co – w sektorze nauki – udaje się w prawie każdym przypadku. Projekty badawcze, z założenia ryzykowne, w  polskich realiach są rzadkością.

Przedstawiciel środowiska naukowego: (Projekt można uznać za sukces, gdy) „przede wszystkim skończył się w terminie, został rozliczony i zostawił w uczelni jakieś dodatkowe wyposażenie naukowo- badawcze, przy którym wypromowało się kilku doktorów, albo może i doktor habilitowany”.

Co wpływa na powodzenie projektu badawczego

Istotne czynniki wpływające na powodzenie tego typu projektów w sektorze nauki to m.in.: odpowiednie planowanie, zaangażowanie administracji, wprowadzenie przeglądów projektowych, właściwa komunikacja w projekcie, odpowiednie relacje kierowników z otoczeniem, doświadczenie,  współpraca zagraniczna, precyzyjne formułowanie zadań, jasny tryb raportowania oraz zaangażowanie kierownika we wszystkie aspekty projektu.

Naukowiec: „O powodzeniu w zarządzaniu projektami badawczo-rozwojowymi przesądza przede wszystkim elastyczność, dobra wola, kreatywność, nie trzymanie się schematów… etyka… przede wszystkim… no i profesjonalizm”.

Wśród barier zarządzania zespołem badawczym sektor nauki wymienia opór instytucji i badaczy przed projektowym podejściem do pracy (w opozycji do stabilnego finansowania i zatrudnienia), brak jasnych kryteriów sukcesu projektu badawczego, niedostatek kompetencji menedżerskich oraz niesatysfakcjonujące wsparcie ze strony administracji na poziomie instytucji realizującej projekt. Ważnym utrudnieniem jest także brak tradycji oraz doświadczeń w prowadzeniu prac naukowych w formie projektowej.

W sektorze gospodarki bariery w realizacji projektów dotyczą płynności finansowej (30%) oraz trudności w zarządzaniu zespołem (44%). Przedsiębiorcy wskazują także na ograniczenia administracyjne (zwłaszcza przy realizacji projektów współfinansowanych z funduszy zewnętrznych), konieczność ścisłego przestrzegania harmonogramu, opóźnienia w rozliczaniu z podmiotem finansującym oraz nieprzewidziane wydatki.

Współpraca sektora nauki z sektorem gospodarki

Według przedstawicieli przedsiębiorstw najważniejsze są kontakty nieformalne pomiędzy pracownikami firmy a jednostką naukową. Formalizacja kooperacji oznacza bowiem problemy, wynikające m.in. z braku w jednostkach naukowych kadry menedżerskiej, wspierającej proces podejmowania decyzji. Pozytywne jest jednak to, że gdy współpraca zostanie nawiązana, a bariery przezwyciężone, firmy dostrzegają w niej wiele zalet: bardzo dobrą znajomość merytoryczną obszaru projektu (70%), dostęp do najnowszej wiedzy (52%) oraz dostęp do laboratoriów (49%).

Konferencja podsumowująca badania

Podczas konferencji podsumowane zostaną wyniki badań prowadzonych przez OPI: „Badanie sposobów zarządzania pracami B+R w Polsce”, „Badanie sposobów zarządzania pracami B+R w przemyśle” oraz „Zarządzanie pracami B+R – porównanie profili psychologicznych i kompetencyjnych naukowców zatrudnianych w sektorze nauki i w sektorze gospodarki”. Przedstawiciele polskich i zagranicznych firm innowacyjnych zaprezentują najlepsze praktyki w zarządzaniu projektami B+R. Stanowić to będzie inspirację do dyskusji, w trakcie której eksperci postarają się odpowiedzieć na zawarte w tytule konferencji, kontrowersyjne pytanie.

O projekcie OPI

Projekt badawczy miał na celu identyfikację oraz analizę sposobów zarządzania B+R w Polsce oraz wskazanie najlepszych praktyk i czynników sukcesu w tym zakresie. Beneficjent projektu, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oczekuje, że stworzony zasób wiedzy eksperckiej pozwoli na efektywniejsze zarządzanie badaniami naukowymi. Wyniki badań mają także budować systemowe wsparcie dla sektora B+R, mogą m.in. zainicjować zmiany w podejściu do oceny projektów przez agencje wykonawcze MNiSW – NCN i NCBiR. Poza tym, mogą służyć dyskusji dotyczącej promowania zmian wprowadzonych dzięki reformie systemu nauki z 2010 r.

Badania zostały przeprowadzone na zlecenie Ośrodka Przetwarzania Informacji – Instytutu Badawczego (OPI) przez firmę PSDB oraz konsorcjum Coffey International Development i TNS Pentor, w ramach sub-projektu 2.3. „Analiza najlepszych praktyk w zarządzaniu pracami B+R” wchodzącego w skład projektu systemowego „Wsparcie systemu zarządzania badaniami naukowymi oraz ich wynikami” (Priorytet I, Działanie 1.1, Poddziałanie 1.1.3 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013). Ośrodek Przetwarzania Informacji był odpowiedzialny za założenia badawcze, sformułowanie problemów badawczych, kryteria wyboru projektów, przygotowanie baz projektów badawczych sektora nauki oraz zapewniał koordynację i nadzór merytoryczny nad całym badaniem.

 

 

Dodatkowe informacje:

Ośrodek Przetwarzania Informacji – Instytut Badawczy

Aldona Wrzosek

tel. 22 570 14 65

mail: aldona.wrzosek@opi.org.pl

www.opi.org.pl

Link PR

Ewa Kowalewska

tel. 022 331 72 90

mail: ewa@linkpr.pl

http://linkpr.pl/

Biuro Prasowe


Moto Safety Day